พระพิมพ์

จากการสำรวจ และขุดค้นแหล่งโบราณคดีในเขตจังหวัดลำพูน ของกรมศิลปากร และมหาวิทยาลัยศิลปากร และโบราณวัตถุ
ที่ชาวบ้านพบโดยบังเอิญ ซึ่งได้มีการพบโบราณวัตถุเนื่องในพุทธศาสนาประเภทพระพิมพ์จำนวนหนึ่งคือพระพิมพ์ซุ้มพุทธคยา
พระกวาง พระลือหน้ามงคล พระแปด และพระสิบแปด โดยจะขุดพบในชั้นวัฒนธรรมสมัยล้านนา (พุทธศตวรรษที่ ๑๙ - ๒๑ )
แต่จากการศึกษาเปรียบเทียบด้านรูปแบบศิลปะของพระพิมพ์แล้วพบว่า พระพิมพ์ซุ้มพุทธคยา มีรูปแบบเหมือนพระพิมพ์ที่แพร่หลาย
อยู่ในประเทศพม่า ที่เมืองพุกาม และพะโค ช่วงพุทธศตวรรษ ที่ ๑๖ ส่วนพระลือหน้ามงคล และพระกวาง นั้น เป็นกลุ่มพระพิมพ์
ที่มีอายุอยู่ในช่วง พุทธศตวรรษ ที่ ๑๕ - ๑๖ เช่นกัน โดยเป็นกลุ่มพระพิมพ์ที่มีคติและรูปแบบมาจากเรื่องราวในพุทธประวัติสองตอน
คือ ตอนตรัสรู้ใต้ต้นโพธิ์ที่พุทธคยา และตอนแสดงปฐมเทศนาที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน (สวนกวาง) ซึ่งเป็นภาพพุทธประวัติที่นิยมสร้างกัน
ในประเทศอินเดีย ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ในสกุลช่างคุปตะ (พุทธศตวรรษ ที่ ๑๙-๑๑) และสกุลช่างปาละ (พุทธศตวรรษ ที่ ๑๒-๑๔)
สำหรับ พระลือหน้ามงคล ซึ่งจัดอยู่ในกลุ่มปรกโพธิ์ (กลุ่มพระรอด พระคง พระเปิม และพระบัง) สร้างตามคติและรูปแบบที่แสดง
เรื่องราวในพุทธประวัติตอนตรัสรู้ และปฐมเทศนา ซึ่งแสดงภาพพระพุทธเจ้าปางมารวิชัย (ปางตรัสรู้) และมีกวางสองตัวหมอบอยู่ข้างๆ
(สัญลักษณ์ของการแสดงปฐมเทศนาที่ป่ากวาง) แสดงว่าอิทธิพลพุทธศาสนาที่ปรากฏในเมืองหริภุญชัยนั้น มาจากหลายสายมีอิทธิพล
ศิลปะอินเดียแบบคุปตะ ผ่านวัฒนธรรมทราวดีเข้ามาทางหนึ่ง และคตินิยมของชาวพื้นเมืองผสมผสานเข้าไปจึงปรากฏรูปแบบพระพิมพ์
ที่มีลักษณะแตกต่างไปจากต้นแบบ กลายเป็นแบบเฉพาะของชุมชนในวัฒนธรรมหริภุญชัยต่อไป ส่วนพระแปด พระสิบแปด เป็นรูปแบบ
พระพิมพ์ที่มีคติการสร้าง ตามคติพุทธศาสนานิกายมหายาน ที่แผ่เข้ามาในประเทศไทยพร้อมกับอิทธิพลวัฒนธรรมเขมรแบบบายน
ในช่วงพุทธศตวรรษ ที่ ๑๗-๑๘ ซึ่งนิยมแสดงภาพพระพุทธเจ้าทรงเครื่องกษัตริย์ ตามคติมหายานและมีจำนวนมากกว่าหนึ่งองค์ขึ้นไป
ลักษณะโดยทั่วไปของพระพิมพ์ที่พบในจังหวัดลำพูน นายสำราญ กาญจนคูหา ผู้เขียนหนังสือรวมสุดยอดพระเครื่องเมืองลำพูน
ได้อธิบายลักษณะพระพิมพ์สกุลช่างลำพูนไว้ ดังนี้
พระรอด
พระคง หรือ พระลำพูนดำ พระลำพูนแดง
พระบาง
พระเปิม
พระลือหน้ามงคล
พระลบ
พระเหลี้ยมเล็กพิมพ์นิยม
พระสิบสอง
พระกวาง
พระปลีกกล้วย
พระสิบแปด
พระสามดอนแก้ว
พระป๋วย
พระสามท่ากาน
พระลือซุ้มนาค
พระลือหลวง
พระงบน้ำอ้อย
พระซุ้มพุทธคยา
พระพิมพ์ที่กล่าวมานี้เป็นส่วนหนึ่งของพระพิมพ์ที่มีอยู่ในเมืองลำพูนซึ่งเป็นโบราณวัตถุศิลปวัตถุที่ทรงคุณค่าและ
แสดงถึงภูมิปัญญาของท้องถิ่นได้เป็นอย่างดี

*****************************************

ที่มา : หนังสือวัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์ และภูมิปัญญา จังหวัดลำพูน พ.ศ.2544